Yapısı ve Çalışması
N kapılı ve P kapılı iki adet tristörün ters parelel bağlanmasıyla oluşturulmuş alternatif akımda her iki yönde akım geçiren yarı iletken anahtarlama elemanıdır.
Triyak’ın Çalışması
Triyak alternatif akımda çalışırken pozitif alternasta bir tristör negatif alternasta ise diğer tristör iletime geçer. İç yapısında da görüleceği gibi iki tristör birbirine ters olarak paralel bağlanmıştır. Böylece bağlantı noktaları anot – katot diye değil A2 – A1, kontrol ucu da geyt (G) olarak adlandırılmıştır.
Triyak DC akımda da kullanılabilir, DC akımda tristör gibi çalışır.
Özellikleri
Triyaklar genellikle alternatif akım devrelerini kumanda etmede kullanılır. Yüksek akımları küçük akımlarla kontrol edebilir olması kullanım alanlarını artırmıştır. Ayrıca sessiz çalışması bakım gerektirmemesi problemsiz ve rölelere göre oldukça hızlı açma kapama yapması, açma kapama esnasında ark oluşmaması triyakları üstün kılan özellikleridir. Triyaklar, 220 volt altında 10 amper gibi yüksek bir akım geçirirken uçlarında bulunan gerilim 1,5 volt civarındadır. Bu anda triyak üzerindeki harcanan güç 15 wat dolayında iken yük üzerinde harcanan güç 2200 wattır. Triyaklar uygun şekilde soğutulurlarsa üzerlerinde harcanan güç kaybının oluşturacağı ısı dağıtılarak ömürlerinin uzun olması sağlanır.
Triyak ile AC akımların DC akımlarla da kontrolü sağlanabilir.
Triyakın AVO Metre ile Sağlamlık Kontrolü
AVO metrenin direnç konumunda yapılan ölçümlerde A1– G arası çift yönlü tristör olduğu için her iki yönde de düşük direnç ölçülmelidir.
A2 – G arası yapılan her iki yönlü ölçümde yüksek direnç ölçülmelidir.
A1 – A2 arası yapılan her iki yönlü ölçümde yüksek direnç ölçülmelidir.
A1 – A2 arası ölçüm yapılırken AVO metrenin uçlarından herhangi biri geyt ucuna dokundurulup çekildiğinde okunan direnç değeri düşüyorsa triyak iletime geçiyor demektir. AVO metrenin uçları değiştirilip işlem tekrarlandığında aynı şekilde direnç düşüyorsa triyak her iki tetikleme halinde de iletime geçtiği için sağlamdır.
Yukarıdaki anlatılanlardan biri gerçekleşmezse ya da A1 – A2 arası düşük direnç değeri gösteriyorsa triyak arızalıdır.
Triyak’ın bacaklarını aşağıya, yazısını okuyacak şekilde bize çevirdiğimizde; soldan 1. bacak = A1; 2. bacak= A2; 3.bacak=geyt şeklindedir.
Dış görünüşleri aynı olan tristör ve triyak’ı birbirinden ayırt etmek için eleman uçları A1 – G arası yapılan iki yönlü ölçümde düşük direnç ölçülürse eleman triyak’tır. Bir yönde düşük diğer yönde yüksek direnç ölçülürse eleman tristördür.
(a) Geyt – A1 arası ölçüm (Her iki yönlü ölçümde düşük direnç okunmalı)
(b) Geyt – A2 arası ölçüm (Her iki yönlü ölçümde yüksek direnç okunmalı)
(c)A1 – A2 arası ölçüm (Her iki yönde yapılan ölçümde yüksek direnç okunmalı)
AVO Metre ile Triyakın Uçlarının Tespiti
Triyakların uçlarını tespit ederken ya AVO metre ile aşağıdaki gibi ölçerek ya da kataloglardan bakarak bulacaksınız.
AVO metrenin problarını sırayla triyakın ayaklarına değdiriniz, ölçü aletinde bir sapma görülünceye kadar işlemi sürdürünüz. İbre saptığında skalada ki direnç değerini okuyunuz. Probları ters çeviriniz, tekrar direnç değerini okuyunuz. Bu iki değer arasında çok küçük bir değer farkı vardır. Küçük direnç okunduğunda AVO metrenin siyah probunun bağlı olduğu uç G (Geyt), kırmızı probun bağlı bulunduğu uç ise A1 (Anot1) dir. Geri kalan diğer uç ise A2 ( Anot2) dir.
Triyaklı devrelerde arıza giderme
Triyaklı devrelerde; triyakın geyt tetiklemesi yapılmaması ya da tetikleyen eleman arızalı ise çalışmayacaktır. Arıza halinde tetikleme kısmının ölçülerek devre takibinin yapılması tavsiye edilir.