Belli bir eğitimle kazanılan sistemli bilgi ve becerilere dayalı, insanlara yararlı mal üretmek, hizmet vermek ve karşılığında para kazanmak için yapılan, kuralları belirlenmiş işe meslek denir.
Meslek ve iş genellikle birbirine karıştırılan iki kavramdır. Meslek, yukarıda belirtildiği gibi bir kimsenin hayatını kazanmak için yaptığı, kuralları belirlenmiş ve belli bir eğitimle kazanılan sistemli etkinlikler bütünüdür. Meslek, belli bir tür alanda etkinlikte bulunabilme gücüdür. İş ise belli bir işyerinde sürdürülen benzer etkinlikler grubudur. Bir kimsenin mesleği olabilir ama işi olmayabilir.
Bir işinin olması bireyin mesleği olduğu anlamına da gelmez. İş sahibi olmak hayatını idame ettirmek için ne kadar önemli olsa da asıl olan meslek sahibi olmaktır.
Kişi ilgi ve yetenekleri doğrultusunda mesleğini seçtiğinde yaptığı işte mutlu olmakta, bu olumlu durum hayatının diğer alanlarına yansımaktadır. Kişi kendine uygun mesleği seçmediğinde ise bütün yaşamını etkileyen stresle başa çıkmak zorunda kalmaktadır.
Meslek seçiminde aşağıdaki özelliklerin detaylı bir şekilde araştırılması gerekir:
Çalışma şartları
Çalışma ortamı
Aranan nitelikler
İş bulma olanağı
Meslekte ilerleme
Kazanç
Mesleğin geleceği
Mesleki değerler
Meslek Ahlakı
İş ahlakı kavramının bir alt başlığı olarak ele alınabilecek meslek ahlakı kavramı, bir mesleğe bağlı olanların uyması gereken ahlaki ilkeleri ifade eder. Bu yönüyle meslek ahlakı, genelde o mesleğin genel ilkelerini ve standartlarını ortaya koymakta ve tüm dünyada söz konusu mesleği yapanlar için yol gösterici olma niteliği taşımaktadır. Bu yönü ile meslek ahlakı; bir mesleğin, o meslekte liyakat sahibi kişilerce ve mesleğin gereklerine, önemine, onuruna uygun icra edilmesini öngörür.
Meslek Ahlakının Önemi
Meslek ahlakı, belirli bir meslek grubunun ahlak ilkelerini meslek üyelerine emreden, onları belli kurallarla davranmaya zorlayan kişisel eğilimlerini sınırlayan, yetersiz ve ilkesiz üyeleri meslekten dışlayan, mesleki rekabeti düzenleyen ve hizmet ideallerini korumayı amaçlayan ilkelerdir.
Ülkemizde meslek ahlakı adına önemli tarihsel bir birikim vardır: Ahilik. Sosyal bir yapı olan Ahilik sistemi, meslek ahlakına verdiğimiz önemin göstergesidir. İş yeri açma kuralları, müşteri ilişkileri, sevgi, doğruluk dürüstlük vb. değerler Ahilik kültüründe tüm dünyaya örnek olabilecek biçimde uygulanmıştır.
Bir meslek erbabının yaptıkları diğer meslektaşlarını da yakından ilgilendirir. Yanlış bir davranış yalnızca bir kişiyi küçük düşürmekle kalmaz, mesleğe duyulan bütün güveni yok edebilir. Bir mesleğin saygınlığını yitirmesi tüm toplum için bir kayıptır. Çünkü bütün meslekler toplum yaşamı için vazgeçilmezdir. Mesleklerin açıklanmış amaçları doğrultusunda çalışmaları, insanların maddi ve manevi gereksinimlerinin karşılanması için yaşamsal önemdedir. Meslek ahlakı, her meslek üyesinin olabildiğince iyi olmasına dayanır. Meslek ahlakı, verimliliğin artması ve kalitenin yükselmesinde önemli bir paya sahiptir.
Meslek Ahlakı İlkeleri
Doğruluk
Doğruluk; doğru sözlülük ve güvenirliğe işaret eden bir kavramdır. Ahlaki davranış, başkaları ile ilişkilerde dürüst olmayı ve içtenliği gerektirir. İçten ve dürüst davranmayanlar, ilişkilerde kendi sonlarını hazırlar ve güven ortamı ortadan kalkar.
Yasallık
İş hayatında üretilen her türlü malın üretiminde ve çalışanlarla ilgili problemlerin çözümünde yasalara bağlı kalmak da meslek ahlakı ilkelerindendir. İş hayatında üretim alanını ve çalışma hayatını düzenleyen yasalar mevcuttur. Hatta yalnızca devletlerin değil, uluslararası bir takım kuruluşların da bu konuda etkili olduğu söylenebilir.
Uluslararası Çalışma Örgütü ile üretim standartlarını düzenleyen Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) bu türden kurumlardır. Hukuken suç teşkil eden emirlerin yerine getirilmemesi konusunda yöneticiler kesin tavır içinde olmalıdır.
Yeterlik
İş hayatında her gün yeni gelişmeler olmaktadır. Bu gelişmeleri takip etmek, kendini yenilemek, iş hayatına uyarlamak mesleki ahlak ilkeleri arasında önemli yer tutmaktadır.
Güvenilirlik
Güvenilirlik, uzun bir sürecin sonunda oluşan bir kazanım olarak başkalarının kişiye güven duymasıdır. Kişinin diğer insanlar tarafından iyi tanınması sonucunda kazanılan, kişi lehine bir değeri ve itibarı ifade etmektedir.
Mesleğe Bağlılık
Meslek ahlakı ilkelerinden biri de kişinin yaptığı işi önemsemesi ve en iyi şekilde yapmaya çalışmasıdır ki buna mesleğe bağlılık denir. Kişinin iş hayatı içinde sürekli kendini geliştirmesi ve eğitim olanaklarından yararlanması işine verdiği önemi gösterir.
Meslek Ahlakına Uygun Davranışların Meslek Erbabına Katkıları
İş hayatında mesleki değerlere uygun davranışlarda bulunmanın sonuçlarını şu şekilde sıralayabiliriz:
İş ortamında saygınlık kazanma,
İş ortamındaki güvenirlik,
İş dünyasında iyi bir imaja sahip olma,
Meslek hayatında karşılaşılacak problemlerin çözümünde kolaylık görme,
Ahlaki değerlerle kalite yönetimi, stratejik planlama gibi alanların yönetilmesine de yardımcı olma,
Ahlaki değerlerle kurumların sosyal sorumluluklarını düzenli bir şekilde yerine getirmesini sağlama,
Ahlaki değerlerle haksız rekabetin engellenmesini sağlama,
İş ortamında kabul görme ve vb.