Lehimin pompa ile sökülmesi
Elektronik devrelerde arıza durumunda parça değiştirilmesi en sık rastlanan işlerdendir. Değiştirilecek parça baskı devreye ya da diğer elemanlara lehimlenerek tutturulmuşsa (çoğu kez böyledir) o takdirde bu elemanın bağlantısını sağlayan lehimin eritilmesi gerekir. Bazen sadece eritme yetmez o bölgede bulunan tüm lehimin alınması gerekir.
Örnek olarak direnç, diyot gibi iki bacaklı elemanları bağlı oldukları yerden sökerken sadece tek bacaktaki lehimin eritilip elemanın o yönden çekilip bağlantıdan kurtarılması daha sonra da aynı işlemin diğer bacak için yapılması yeterlidir. Buna göre iki bacaklı elemanların bükülmesinde lehimi eritmek için havya, parçayı çekmek için kargaburun, cımbız gibi aletlerin dışında özel bir lehim sökücü kullanılması gerekli olmayabilir. Buna karşılık entegreleri lehimli oldukları yerden sökerken bacakları tek tek kurtarmak mümkün olmadığı için her bacağın bağlantısındaki lehimi eritip o bölgeden tamamen almak gerekir. Lehimin tamamen temizlenip alınmasında lehim pompası, lastik balonlu lehim gücü havya veya lehim emme fitili kullanılır.
Lehimlemenin sökülüp malzemenin takılıp çıkarılmasında oluşan belli başlı aksaklıklar şunlardır:
Etraftaki direnç, kondansatör gibi küçük malzemelerin, uygulanan sıcak hava etkisiyle yerlerinden sökülerek uçuşması ve kaybolması
Yakında bulunan μBGA entegrenin altındaki lehimlerin zarar görülmesi
Yüksek ısı veya yetersiz koruma önlemleri sonucunda kart yuvalarının, pil konektörünün, anahtarların vb. zarar görmesi
Yetersiz ısıtılmış malzemelerin zorlanarak sökülmesi neticesinde pad kopuklarının oluşması
Aşırı ısı nedeniyle entegrelerin bozulması
Aşırı ısı nedeniyle soğuk lehimlemenin meydana gelmesi
Soğuk lehim
Lehim sökülen yüzey ve elemanlarla ilgili dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:
Lehim sökme işlemleri sırasında lehim yüzeylerine kısmen zarar vermeniz kuvvetle muhtemeldir. Bu, genelde lehim yüzeylerinin plaketten kalkması şeklindedir. Bu durumda lehim yüzeyini aşağıya bastırıp plaketi aynen bırakabilirsiniz. Bakır yollar hasar görmediyse bu durumun pek zararı yoktur. Lehim yenilendiğinde lehim yüzeyi de gelen lehimle beraber güçlenecektir. Eğer bakır yollar da hasarlı, kopuk ise, kopuk bölümlerin iki tarafı hafifçe kazındıktan sonra ince bir bakır tel, kesilmiş direnç bacağı vs kullanılarak lehimlenmeli ve birleştirilmeli. Tam kopma noktasından birleştiremiyorsan yolları izleyip nerelere kadar gittiğini gördükten sonra aynı yol üzerinde bulunan uygun bir lehim yüzeyine kablo ile atlama yaparak da PCB’ yi tamir edebilirsin.
Yüksek sıcaklığa dayanamayacak elemanların bozulmasını engellemek için soğutucu kullanılabilir. Eleman bacağına, elemanla lehimlenen nokta arasından temas ederek fazla ısıyı alan bir metal parçası olabilir veya ince uçlu bir kargaburnu aynı işi görür.
Havyanızın ucunu temiz tut. Temiz bir havya ucu daha iyi bir ısı iletimi sağlar. Temizlik için ıslatılmış havya temizleme süngerlerinden kullanabilirsiniz.
Lehim bölgelerini ve bakır yolları kontrol ediniz. Lehim sökümü sırasında elektriksel iletimi engelleyecek şekilde bir hasar oluşup oluşmadığını böylece anlayabilirsiniz. Eğer oluşmuşsa, yukarıda anlatıldığı şekilde bunu tamir edebilirsiniz.
Uygun güçte havya kullanınız. Bir elemanı 150W bir havya ile ısıtmak kısa sürede gerçekleştiği gibi o elemanı hasara uğratmak da aynı şekilde kolayca olur. Devre elemanları için en fazla 30W havya kullanılmalı. Şase bağlantıları veya daha büyük işler için daha yüksek güçlü havyalar kullanılabilir.
İnsan sağlığı yönünden dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:
Hiç bir zaman kullandığınız havyanın metal bölümüne ya da ucuna dokunmayın. O bölgede sıcaklık 400°C civarında olduğu için tehlikeli derecelerde yanıklara sebep olabilir.
Havyanın sıcak olan metal bölümünün ya da ucunun havyanın elektrik kablosuna değmemesi için dikkat edin. Canlı kablonun üzerindeki plastik yalıtım eriyip çıplak tel ortaya çıkabilir ve çarpma veya kısa devreye neden olabilir.
Kullanmadığınız zaman havyanızı havya ayağına koyun. Böylece havyanın sağa sola değip hasar vermesini önlemiş olursunuz. Asla havyayı ucunun havada duracağını varsayıp çalıştığınız masanın üzerine koymayın, en iyisi ise havya altlığı almadan havyayı kullanmaya başlamayın.
Lehim sökme işlemini yaptığınız yerde havalandırma olmasına, ya da en azından hava akımı olmasına dikkat edin. Lehimleme sırasında çıkan gazlar asit içerir ve biriktiğinde sağlık için zararlı olabilirler.
Lehim sökme işiniz bittiğinde ellerinizi yıkayın. Elinize lehimleme sırasında çıkan gazlar veya zehirli bir madde olan kurşunun kalıntıları yapışmış olabilir ve elinizi yüzünüze ya da ağzınıza sürdüğünüzde bu zehirli birikintileri deri yolu ile veya yutarak alabilirsiniz.
Kartlardan Lehim Sökme Videomuz